ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

  

 

Σκλήρυνση κατά πλάκας: Τα συμπτώματα σε παιδιά και εφήβους

Αν και η σκλήρυνση κατά πλάκας εμφανίζεται συνήθως στους ενήλικες, μπορεί να διαγνωστεί και σε παιδιά και εφήβους. Ποια είναι τα συμπτώματα και πώς αντιμετωπίζεται.

Η σκλήρυνση κατά πλάκας μπορεί να εμφανιστεί διαφορετικά στα παιδιά. Μπορεί να αρχίσει μετά από μια περίοδο νευρολογικών συμπτωμάτων που ονομάζονται οξεία διάσπαρτη εγκεφαλοµυελίτιδα. Στα συμπτώματα περιλαμβάνονται ο πονοκέφαλος, ο λήθαργος, το κώμα, οι σπασμοί, ο πυρετός και ο άκαμπτος λαιμός. Ωστόσο, άλλα παιδιά συνεχίζουν να έχουν ή να εμφανίζουν επιπλέον συμπτώματα, που ανταποκρίνονται στα συμπτώματα της σκλήρυνσης κατά πλάκας.
Η νόσος εκτιμάται ότι εξελίσσεται πιο αργά στα παιδιά. Ωστόσο μπορεί να συμβεί σημαντική αναπηρία σε μικρότερη ηλικία σε ανθρώπους των οποίων η νόσος άρχισε στην παιδική ή εφηβική ηλικία.
Οι νοητικές και ψυχολογικές συνέπειες πιθανόν είναι μεγαλύτερες στα παιδιά και τους εφήβους και μπορεί να επηρεάσουν την ακαδημαϊκή επίδοση, την αυτοεικόνα και τις σχέσεις.

Τα συμπτώματα στα παιδιά είναι παρόμοια με αυτά των μεγάλων και μπορεί να περιλαμβάνουν

Προβλήματα ελέγχου της κύστης ή των κινήσεων του εντέρου
Αδυναμία
Προβλήματα με το περπάτημα
Αλλαγές στην όραση
Μυϊκούς σπασμούς
Αλλαγές στις αισθήσεις, μούδιασμα και κάψιμο
Τρέμουλο
Επιπλέον, παιδιά μπορεί να εμφανίσουν σπασμούς και λήθαργο.

Tα συμπτώματα μπορεί να έχουν διακυμάνσεις, να είναι ελαφριά ή σοβαρά και να διαρκούν λίγο ή πολύ καιρό.
Αγωγή

Αν και δεν υπάρχει θεραπεία υπάρχουν αρκετές αγωγές
που μπορούν να βελτιώσουν τη ζωή των παιδιών που πάσχουν. Η αγωγή στα παιδιά όπως και στους ενήλικες έχει τρεις στόχους. Την αντιμετώπιση των υποτροπών, την πρόληψη μελλοντικών επεισοδίων και την ανακούφιση των συμπτωμάτων.

Η αντιμετώπιση της νόσου στα παιδιά
Κορτικοστεροειδή χρησιμοποιούνται για τη μείωση της φλεγμονής στον εγκέφαλο και τη σπονδυλική στήλη κατά τη διάρκεια μιας υποτροπής. Αν και τα περισσότερα παιδιά ανέχονται καλά τα συγκεκριμένα φάρμακα σε ορισμένα εμφανίζονται παρενέργειες, όπως πεσμένη διάθεση και αλλαγές συμπεριφοράς, αύξηση της πίεσης και του σακχάρου και ερεθισμό του στομάχου.
Αν δεν οδηγούν σε αρκετή βελτίωση άλλες αγωγές όπως η IVIG και η αντικατάσταση πλάσματος είναι διαθέσιμες.

Πρόληψη των υποτροπών
Αν και τα κορτικοστεροειδή βελτιώνουν τις υποτροπές δεν τις εμποδίζουν. Οι γιατροί συνταγογραφούν άλλα είδη φαρμάκων για το συγκεκριμένο σκοπό. Ενώ μειώνουν τους αριθμούς των ώσεων τα συγκεκριμένα φάρμακα μπορούν επίσης να επιβραδύνουν την εξέλιξη της νόσου.
Επιπλέον μπορούν να συσταθούν αγωγές για συγκεκριμένα συμπτώματα, όπως μυϊκοί σπασμοί, κούραση και κατάθλιψη.
Όπως συμβαίνει με όλα τα φάρμακα, μπορούν να προκαλέσουν παρενέργειες.

Αντιμετώπιση συμπτωμάτων
Συμπτώματα όπως η κούραση, το μούδιασμα ή το κάψιμο, η μυϊκή δυσκαμψία και η κατάθλιψη μπορούν ενδεχομένως να παραμείνουν μετά την ώση. Ευτυχώς υπάρχουν πολλές αγωγές, όπως φυσιοθεραπεία, συμβουλευτική και φάρμακα που βοηθούν στην ανακούφιση των συμπτωμάτων.

Είναι σημαντικό να θυμάστε ότι δεν αποδίδονται όλα τα συμπτώματα που εμφανίζει ένα παιδί με τη νόσο σε αυτή. Παιδιά με σκλήρυνση κατά πλάκας εμφανίζουν τις ίδιες νόσους με άλλα παιδιά. Ο πυρετός ή οι λοιμώξεις μπορεί ενδεχομένως να επιδεινώσουν τα συμπτώματα της νόσου παροδικά, αλλά γενικά τα συμπτώματα βελτιώνονται όταν υποχωρήσει ο πυρετός ή η λοίμωξη.

Πόνος και αναλγητικά φάρμακα: Τι πρέπει να προσέξετε

 

Ο πόνος (το άλγος) είναι μία δυσάρεστη αισθητηριακή και συγκινησιακή εμπειρία που προκαλείται από πραγματική ή πιθανή βλάβη στον οργανισμό και σηματοδοτεί μια διαταραχή που είναι ανάγκη να αντιμετωπιστεί. Ο πάσχων καταφεύγει τότε σε αναλγητικά φάρμακα. Τι είναι όμως αυτά και τι πρέπει να γνωρίζουμε πριν τα χρησιμοποιήσουμε;

Η βιολογική σκοπιμότητα του άλγους (πόνου) θα μπορούσε να καθοριστεί από την ιστορική φράση του Ποσειδωνίου: "Αν και είσαι πόνε οχληρός, ουδέποτε θα πω ότι είσαι κακό". Ο πόνος πραγματικά διεγείρει το άτομο που υποφέρει και δυσφορεί ώστε να αμυνθεί. Αλλωστε και η ετυμολογία της λέξης άλγος πρέπει να συνδέεται με το ρήμα "αλέγω" δηλαδή "μεριμνώ, φροντίζω", προκαλούμαι να αντιδράσω για να παραμείνω υγιής. Ο πόνος είναι μια εκδήλωση, στην οποία συμμετέχει η εμπειρία, είναι συνεπώς υποκειμενικός, ενώ η αίσθησή του παραμένει στη μνήμη εκείνου που τον ένιωσε.

Πολλοί άνθρωποι αναφέρουν "ότι πονούν" χωρίς όμως να έχει επιβεβαιωθεί κάποια βλάβη σε κάποιο όργανό τους ή να έχουν κάποιο παθοφυσιολογικό πρόβλημα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο πόνος οφείλεται σε ψυχολογικά αίτια.

Σε όλες τις εκδηλώσεις πόνου, εκτός από την αναζήτηση για τη διάγνωση της αιτίας, την ενδεχόμενη βλάβη και ακολούθως τη θεραπεία, ο ασθενής έχει την άμεση ανάγκη να ανακουφιστεί με οποιοδήποτε μέσο και, κυρίως, με αναλγητικά φάρμακα.

Λίγα λόγια για τα αισθητήρια του πόνου

Τα αισθητήρια όργανα του πόνου είναι γυμνές νευρικές απολήξεις που βρίσκονται σχεδόν σε κάθε ιστό του σώματος. Οι νευρικές αυτές ίνες (οι οποίες είναι δύο ειδών και ταξινομούνται ανάλογα με την ταχύτητα μεταφοράς του ερεθίσματος) οδηγούν το ερέθισμα στον εγκέφαλο, ο οποίος με τη σειρά του το αντιλαμβάνεται, το επεξεργάζεται και αντιδρά.

. Τα ερεθίσματα που είναι πολύ οδυνηρά προκαλούν αντιδράσεις που συνοδεύονται από ισχυρή συναισθηματική φόρτιση. Ο εγκέφαλος τα συγκρίνει με προηγούμενες εμπειρίες του, που μεταφέρονται μέσω ειδικών κυκλωμάτων του εγκεφάλου και μπορούν δευτερογενώς να προκαλέσουν συναισθήματα ευχάριστα (όπως πόνος τοκετού) ή δυσάρεστα. Ωστόσο, από τη φύση του ο πόνος είναι ένα δυσάρεστο συναίσθημα. Επειδή, όμως, είναι πάντα υποκειμενικός, η έντασή του δεν αντιστοιχεί με τη βαρύτητα της βλάβης στον οργανισμό.

Τα είδη του πόνου και τα αναλγητικά φάρμακα

Πολλές φορές πρέπει κανείς να διαφοροποιήσει το είδος του πόνου: Ο σωματικός πόνος αφορά στους μυς, τα οστά, τα δόντια, το κρανίο, τις αρθρώσεις. Από την άλλη, ο σπλαχνικός πόνος σχετίζεται με τα μη σκελετικά μέρη του σώματος, όπως το στομάχι, το έντερο και η κύστη.

Αλλου είδους πόνος είναι η νευραλγία, που ακολουθεί την πορεία ενός νεύρου, και η νευρίτις, δηλαδή η φλεγμονή ενός ή περισσότερων νεύρων.

Αναλγησία ονομάζεται η αναστολή του πόνου, χωρίς όμως να επηρεάζεται η συνείδηση του ασθενή, όπως θα συνέβαινε με την αναισθησία.

Τα αναλγητικά είναι φάρμακα που απαλύνουν τον πόνο, μολονότι συνεχίζει να υπάρχει η αιτία που τον προκάλεσε.

Η φαρμακολογία τα κατατάσσει σήμερα σε δύο μεγάλες κατηγορίες:

1. Στα φάρμακα της ομάδας της μορφίνης, που έχουν ως χημικό σκελετό μια σύνθεση που ονομάζουμε στεροειδή δακτύλιο

2. Στα φάρμακα που δεν είναι στεροειδικού τύπου, τα Μη Στεροειδή Αναλγητικά (ΜΣΑΦ)

Η βασική διαφορά των στεροειδών από τα μη στεροειδή αναλγητικά είναι κυρίως ότι τα πρώτα προκαλούν φαρμακευτική εξάρτηση, καθιστώντας τον οργανισμό "υποχείριο" που δεν μπορεί να διακόψει τη χρήση τους. Συνεπώς, όσο περνά ο καιρός είμαστε υποχρεωμένοι να αυξάνουμε τη δοσολογία για να έχουμε το ίδιο αποτέλεσμα. Σε περίπτωση που τα διακόψει κανείς, εμφανίζονται πολύ δυσάρεστα συμπτώματα -τα λεγόμενα συμπτώματα "στέρησης"- που δεν σταματούν αν ο ασθενής δεν πάρει τη "δόση" του.

1. Χρησιμοποιούμε τα στεροειδή αναλγητικά για να ανακουφίσουμε τον ασθενή από τον πόνο που νιώθει σε σοβαρές καταστάσεις, όπως το έμφραγμα του μυοκαρδίου, ο καρκίνος, ή το άλγος ύστερα από εγχείρηση.

Η μορφίνη είναι το "μητρικό" φάρμακο της ομάδας αυτής και προέρχεται από το όπιο. Συγγενή της φάρμακα είναι η κωδεΐνη, η ηρωίνη, η δεξτροπροποξυφαίνη (Romidon), η ναλβουφίνη (Nubain), η πεθιδίνη (Meperidine), η μεθαδόνη, η πενταζοκίνη (Fortal), η φαιντανύλη (Durogesic), καθώς και οι συνδυασμοί τους με άλλα αναλγητικά -όπως το Lonarid-Ν, το Lonalgal κ.ά.

Οι γιατροί χορηγούν τα συγκεκριμένα φάρμακα με ειδική συνταγή ναρκωτικών και για ορισμένη περίοδο.

2. Τα μη στεροειδή αναλγητικά έχουν παράλληλα και αντιφλεγμονώδη (αντιφλογιστική) και αντιπυρετική ενέργεια. Ο μηχανισμός δράσης τους, στα περισσότερα σημεία του, έχει αποκαλυφθεί:

Γνωρίζουμε ότι, όταν ένα κύτταρο "τραυματιστεί" και υποστεί βλάβη, δημιουργούνται σε αυτό αλγογόνες και άλλες ουσίες που, μαζί με ενώσεις ή ιόντα, προκαλούν τα συμπτώματα της φλεγμονής (πόνο, οίδημα, ερυθρότητα και θερμότητα-πυρετό). Οι κυριότερες από αυτές τις ουσίες είναι οι προσταγλανδίνες. Για να συντεθούν αυτές, παρεμβαίνουν ένζυμα στα διάφορα στάδια του σχηματισμού τους που διαφέρουν σε πολλούς ιστούς. Το κυριότερο ένζυμο είναι η διαφόρων μορφών κυκλοξυγενάση (κυκλοξυγενάση I-COX I και η κυκλοξυγενάση II-COX II).

Τα μη στεροειδή αναλγητικά, λοιπόν, αναστέλλουν τη δράση των κυκλοξυγενασών, παρεμποδίζοντας την παραγωγή των προσταγλανδινών. Για το λόγο αυτό, η συγκεκριμένη κατηγορία φαρμάκων έχει αναλγητικές, αντιφλογιστικές και αντιπυρετικές ιδιότητες, και χρησιμοποιείται ευρύτατα ως θεραπευτική αγωγή. Τα παλαιότερα και πιο ασφαλή από τα φάρμακα αυτά είναι το ακετυλοσαλικυλικό οξύ και η παρακεταμόλη (ακεταμινοφαίνη).

 

Ινομυαλγία: Συμπτώματα, διάγνωση και αντιμετώπιση
 

H ινομυαλγία (fibromyalgia) είναι μια ασθένεια κατά την οποία οι μυς και οι ινώδεις ιστοί εκδηλώνουν πόνο (άλγος) και ευαισθησία. Ο πόνος συχνά μοιάζει να εκτείνεται σε όλο το σώμα. Είναι μια μορφή ρευματισμού που προσβάλει τους μυς (κυρίως των ώμων, των γλουτών, του αυχένα και της μέσης) αλλά και άλλους συνδετικούς ιστούς όμως είναι οι σύνδεσμοι και οι τένοντες.

Πάντως η ινομυαλγία δεν προσβάλει τις αρθρώσεις και συνεπώς δεν είναι μορφή αρθρίτιδας. Η διάγνωση, η αντιμετώπιση και η θεραπεία δεν είναι εύκολη.

Η ινομυαλγία προκαλεί πόνο σε διάφορα μέρη του σώματος και αίσθημα κόπωσης. Δεν προκαλεί όμως μόνιμες βλάβες. Είναι πιθανό να διαρκέσει μήνες ή και χρόνια. Τα άτομα που πάσχουν από ινομυαλγία συνήθως φαίνονται καλά αλλά αισθάνονται άσχημα. Μερικές φορές η νόσος παίρνει μια σοβαρή μορφή που δημιουργεί προβλήματα στην προσωπική και οικογενειακή ζωή του ασθενούς. Προσβάλλει περίπου το 1-2% των ενηλίκων, κυρίως τις γυναίκες. Πιο ήπια συμπτώματα, που συχνά ορίζονται ως χρόνιο διάχυτο πόνο, παρουσιάζει το 4% των ενηλίκων. Το 90% περίπου όσων πάσχουν από ινομυαλγία είναι γυναίκες άνω των 40 ετών.

Παρόλο που η αιτία της ινομυαλγίας δεν είναι γνωστή, μπορεί να σχετίζεται με το στρες, το άγχος ή την κατάθλιψη. Έρευνες έχουν δείξει ότι η παθογένεια της ινομυαλγία σχετίζεται με χημικές αλλαγές στο νευρικό σύστημα που προκαλούν αυξημένη ευαισθησία και χαμηλή ουδό του πόνου. Εγκεφαλογραφήματα έχουν δείξει ότι οι ασθενείς με Ινομυαλγία δεν έχουν αναζωογονητικό ύπνο ,καθώς η φάση του βαθύ ύπνου διακόπτεται από τον ελαφρύ (REM) ύπνο.

Τα συμπτώματα της ινομυαλγίας

Ο πόνος, το αίσθημα κόπωσης και η διαταραχή του ύπνου αποτελούν τα κυριότερα συμπτώματα της ινομυαλγίας. Από τη στιγμή που θα εκδηλωθεί η ινομυαλγία ξεκινά ένας φαύλος κύκλος που παράγει περισσότερο πόνο και περισσότερο διαταραγμένο ύπνο. Αυτό είναι από μόνο του αρκετό για να επιφέρει ψυχική κατάπτωση ή και κατάθλιψη.

Πολλοί άνθρωποι με ινομυαλγία παρουσιάζουν επίσης σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και πονοκέφαλο. Το 90% περίπου των ανθρώπων με ινομυαλγία προσβάλλεται από σοβαρή κόπωση και έχει προβλήματα στον ύπνο. Αλλα σχετικά συμπτώματα είναι οι πονοκέφαλοι, η ακανόνιστη κινητικότητα του εντέρου, που εναλλάσσεται μεταξύ διάρροιας και δυσκοιλιότητας (γνωστή ως σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου), και η συχνή ανάγκη για ούρηση. Οι περισσότεροι ασθενείς νιώθουν τον πόνο της ινομυαλγίας ως άλγος, δυσκαμψία και αίσθημα κόπωσης στους μύες και στους τένοντες και συνδέσμους γύρω από τις αρθρώσεις. Η ενόχληση μπορεί είτε να είναι εντονότερη νωρίς το πρωί, είτε να χειροτερεύει καθώς προχωρά η μέρα ή να εντείνεται με την δραστηριότητα.

Εκτός από τον πόνο, την κόπωση, την διαταραχή στον ύπνο και το ευερέθιστο έντερο, άλλα συμπτώματα μπορεί να είναι:

Μυρμηκίαση, αιμωδία (μούδιασμα), κακή κυκλοφορία ή πρήξιμο στα χέρια και τα πόδια

Πονοκέφαλος, οξυθυμία, κακή ή μελαγχολική διάθεση

Αφηρημάδα και δυσκολία συγκέντρωσης

Ανάγκη ούρησης ή ξαφνικό και επιτακτικό αίσθημα ανάγκης για ούρηση

Κατά το ξύπνημα, αίσθημα ανεπαρκούς ξεκούρασης και ανανέωσης από τον ύπνο.

Η ένταση και η σοβαρότητα των συμπτωμάτων στην ινομυαλγία παρουσιάζει μεγάλες διακυμάνσεις.

Ο πόνος μπορεί να ξεσπάσει οπουδήποτε, συχνά και στις δυο πλευρές του σώματος ταυτόχρονα, και γίνεται συνήθως αισθητός ως διάχυτο άλγος και δυσκαμψία. Συνήθως, διάφορα μικρά σημεία σε συγκεκριμένες περιοχές πονούν όταν τους ασκείται πίεση. Οι γιατροί χρησιμοποιούν τον αριθμό και την κατανομή αυτών των «σημείων ευαισθησίας» στη διάγνωση της ινομυαλγίας.

Αν και η ινομυαλγία μπορεί να επιμείνει για πολλούς μήνες ή χρόνια, δεν προκαλεί βλάβη στους μυς ή στις αρθρώσεις και δεν οδηγεί σε αρθρίτιδα, ούτε επιδεινώνει την τυχόν υπάρχουσα αρθρίτιδα.

Ινομυαλγία και διάγνωση

Η διάγνωση της ινομυαλγίας μπορεί να αποδειχθεί δύσκολη και οι γιατροί βασίζονται στην παρουσία σημείων ευαισθησίας, που εντοπίζονται σε 9 συμμετρικά ζεύγη σε συγκεκριμένα σημεία του σώματος. Αν και η τεχνική αυτή δεν είναι αλάνθαστη, επειδή η ευαισθησία μπορεί να διαφέρει από μέρα σε μέρα, η ινομυαλγία μπορεί να επιβεβαιωθεί αν 11 από τα 18 σημεία είναι ευαίσθητα στην πίεση. Αν ασκηθεί αρκετή πίεση σε αυτά τα σημεία οι περισσότεροι άνθρωποι θα νιώσουν ενόχληση. Το γεγονός που σηματοδοτεί τη διαφορά στην ινομυαλγία είναι το ότι η πίεση αυτή προκαλεί έντονο πόνο και πολλά από αυτά τα σημεία είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα. Κάποιες φορές η ευαισθησία παρουσιάζεται σε μεμονωμένες περιοχές του σώματος και αυτό μπορεί να γίνει αφορμή να εμφανιστούν τοπικές παθήσεις όπως για παράδειγμα επικονδυλίτιδα (αλλιώς γνωστή ως «αγκώνας του τένις»).

Τα ζεύγη των σημείων ευαισθησίας εντοπίζονται στις εξής περιοχές: στη βάση του κρανίου, στη βάση του αυχένα, στην κορυφή των ώμων, στο εσωτερικό άκρο των ωμοπλατών, κάτω από τους αγκώνες, στην κορυφή του στέρνου, στην κορυφή των ισχίων, στην κορυφή της εξωτερικής πλευράς των μηρών και στο λιπώδες σώμα των γονάτων.

Ινομυαλγία και αντιμετώπιση

Η ινομυαλγία θεραπεύεται δύσκολα, αν και τα συμπτώματα μπορούν να ανακουφιστούν με διάφορους τρόπους. Για παράδειγμα, τα παυσίπονα συνήθως ανακουφίζουν, ενώ ο γιατρός μπορεί να χορηγήσει μια μικρή δόση αντικαταθλιπτικών για να μειωθούν οι διαταραχές του ύπνου. Τα αντικαταθλιπτικά που λαμβάνονται τη νύχτα, σε δοσολογία πολύ χαμηλότερη από αυτήν που χρειάζεται κανονικά, μετριάζουν σημαντικά τα συμπτώματα της ινομυαλγίας. Ωστόσο γα χάπια για την αϋπνία είναι καλύτερα να αποφεύγονται γιατί εύκολα γίνονται συνήθεια και τελικά χάνουν την αποτελεσματικότητά τους. Το τρικυκλικό αντικαταθλιπτικό φάρμακο αμιτριπτυλίνη το διαδέχτηκε η δοθιεπίνη, ενώ μια ποικιλία των SSRI (εκλεκτικών αναστολέων επαναπρόσληψης της σεροτονίνης) υπόσχεται επίσης πολλά.

Ο γιατρός θα προσπαθήσει επίσης να σας βοηθήσει στο θέμα του διαταραγμένου ύπνου. Η χρήση ενός μαλακού κολάρου κατά τη διάρκεια του ύπνου βοηθά κάποιους ασθενείς να κοιμούνται καλύτερα, ειδικά όταν ο αυχένας πονάει.

Θεραπείες όπως το μασάζ, ο βελονισμός, η φυσιοθεραπεία και ο χειρισμός από ένα χειροπρακτικό ή οστεοπαθητικό ειδικό μπορούν να καταπραΰνουν τον πόνο και να ανεβάσουν το ηθικό, όμως δεν προσφέρουν μακροπρόθεσμα αποτελέσματα. Είναι στη δική σας κρίση να αποφασίσετε αν τα οφέλη κάποιας τέτοιας θεραπείας αντισταθμίζουν το χρόνο και τα έξοδα.

Η ήπια άσκηση, όπως το περπάτημα, το κολύμπι ή η ποδηλασία, για 15-20 λεπτά την ημέρα μπορεί να βοηθήσει τους πάσχοντες στην αντιμετώπισης της ινομυαλγίας. Υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις πως η αερόβια άσκηση (μέτριας προς υψηλής έντασης) βοηθά να υποχωρήσουν τα συμπτώματα. Η τακτική άσκηση βελτιώνει την κατάσταση της καρδιάς, την κυκλοφορία του αίματος και τους μυς του σώματος. Μειώνει επίσης τους πόνους και άλλα συμπτώματα. Το κολύμπι θεωρείται εξαιρετική μορφή άσκησης για την ινομυαλγία.

Η άσκηση μπορεί να αυξήσει τον πόνο αρχικά και για το λόγο αυτό συστήνεται να αρχίζει κανείς με ήπια άσκηση που διαρκεί μερικά λεπτά και να αυξάνεται σταδιακά η ένταση και η διάρκεια της.

Κάτι που έχει σημασία είναι ότι η άσκηση ωθεί επίσης το σώμα να παράγει αυξητική ορμόνη (που εκκρίνει ο αδένας της υπόφυσης), η οποία μπορεί να είναι σε χαμηλό επίπεδο σε ανθρώπους με ινομυαλγία.

Όσον αφορά τη διατροφή, δεν υπάρχει κάποια συγκεκριμένη δίαιτα που να έχει αποδειχτεί ότι βοηθά στην ινομυαλγία, όμως θα ήταν καλό να χάσετε τυχόν επιπλέον βάρος και να αποφύγετε τη μεγάλη κατανάλωση σε καφέ και τσάι. Ο έλεγχος της διατροφής θα σας βοηθήσει να νιώθετε ότι έχετε και τον έλεγχο του σώματός σας.

Εναλλακτικές θεραπείες, αν και δεν είναι καλά δοκιμασμένες, μπορούν να βοηθήσουν στη διαχείριση των συμπτωμάτων της ινομυαλγίας. Μαζί με τις εναλλακτικές θεραπείες, είναι σημαντικό να έχετε τον απαραίτητο χρόνο ξεκούρασης κάθε μέρα. Θεραπείες χαλάρωσης — όπως βαθιά χαλάρωση των μυών ή βαθιές ασκήσεις αναπνοής — μπορεί να βοηθήσει στη μείωση του στρες και να απαλύνει τα συμπτώματα. Ο ύπνος είναι απαραίτητος για να αφήσετε το σώμα σας να αναρρώσει.

 

Πώς εκδηλώνεται η Διπολική Διαταραχή (Μανιοκατάθλιψη);
 

Η Διπολική Διαταραχή, γνωστή και ως μανιοκατάθλιψη, θεωρείται μια διαταραχή της εγκεφαλικής λειτουργίας, η οποία φέρει ασυνήθιστες εναλλαγές της συναισθηματικής διάθεσης, της δραστηριότητας και της γενικότερης λειτουργικότητας του ατόμου. Σε αντίθεση με τη συνήθη μεταβλητότητα της διάθεσης, τα “πάνω” και τα “κάτω”, στην περίπτωση της διπολικής διαταραχής, οι εναλλαγές αυτές έχουν ιδιαίτερα σοβαρό χαρακτήρα. Συνοδεύονται από σημαντική έκπτωση στον κοινωνικό και επαγγελματικό τομέα της ζωής του ατόμου ή στη σχολική επίδοση, ακόμη και μερικές φορές και από αυτοκαταστροφική συμπεριφορά. Ωστόσο, η διπολική διαταραχή είναι δυνατό να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά, δίνοντας στο άτομο τη δυνατότητα να έχει μια παραγωγική ζωή.

Ο κίνδυνος νόσησης από μανιοκατάθλιψη ανέρχεται, κατά μέσο όρο, στο 1% στην διάρκεια τη ζωής. Μια δεδομένη χρονική στιγμή, 0.3%-0.5% του γενικού πληθυσμού μπορεί να πάσχει από μανιοκατάθλιψη. Υπολογίζεται ότι στην Ελλάδα μπορεί να πάσχουν από 10.000-20.000 από το πρόβλημα αυτό. Εμφανίζεται συνήθως περί το τέλος της εφηβείας ή ενωρίς στην ενήλικη ζωή, ενώ δεν αποκλείεται τα πρώτα συμπτώματα να παρουσιαστούν κατά την παιδική ηλικία ή ακόμη και πολύ αργότερα στη ζωή. Συνήθως δε γίνεται άμεσα αντιληπτή η νοσηρότητα των συμπτωμάτων.

Πολλοί άνθρωποι υποφέρουν χρόνια, πριν γίνει η διάγνωση και εφαρμοσθεί η κατάλληλη θεραπεία. Όπως και με τον σακχαρώδη διαβήτη ή κάποια καρδιολογικά νοσήματα, η διπολική διαταραχή έχει χρόνιο χαρακτήρα και απαιτεί προσεκτική αντιμετώπιση καθόλη τη διάρκεια της ζωής του ατόμου.

Η μανιοκατάθλιψη επηρεάζει τόσο τη συναισθηματική διάθεση όσο και τη λογική σκέψη.Κινητοποιεί ανεπιθύμητες ή ακραίες συμπεριφορές και συχνά περιορίζει την ίδια την επιθυμία, τη θέληση του ατόμου να ζήσει. Αν και θεωρείται ότι έχει κυρίως νευροβιολογική βάση, το άτομο βιώνει την ψυχολογική διάσταση του προβλήματος. Ακόμη και στις περιπτώσεις που το άτομο παρουσιάζει ευφορία, αυτή δεν είναι ευχάριστη και το άτομο πραγματικά υποφέρει.

“Έχω την τύχη να έχω επιβιώσει από την αρρώστια μου, έχω την τύχη να έχω δεχθεί την καλύτερη δυνατή θεραπευτική φροντίδα, έχω την τύχη να έχω αυτούς τους φίλους, τους συναδέλφους και την οικογένεια που έχω…“. Αυτά γράφει η K. Jamison, μια κλινική ψυχολόγος καθηγήτρια στην Αμερική, που έχει μανιοκατάθλιψη και έχει περιγράψει το πρόβλημά της στο έξοχο βιβλίο “An unquiet mind.

Ποια είναι τα συμπτώματα της Διπολικής Διαταραχής;

Η Διπολική Διαταραχή προκαλεί έντονες μεταβολές της συναισθηματικής διάθεσης, από ευφορία ή/και ευερεθιστότητα σε μελαγχολία και απελπισία. Πρόκειται για επεισόδια μανίας και κατάθλιψης αντίστοιχα, τα οποία έχουν την τάση να επαναλαμβάνονται διαδοχικά, συχνά με μεσοδιαστήματα φυσιολογικής διάθεσης. Παράλληλα παρατηρούνται σημαντικές μεταβολές στην ενεργητικότητα και τη συμπεριφορά.

Τα συμπτώματα του μανιακού επεισοδίου συμπεριλαμβάνουν:

* Αυξημένη δραστηριότητα και ανησυχία

* Υπερβολικά ευφορική διάθεση

* Ακραία ευερεθιστότητα

* Γρήγορη σκέψη, γρήγορος λόγος και εναλλαγές ιδεών

* Διάσπαση της προσοχής και αδυναμία συγκέντρωσης

* Μειωμένη ανάγκη για ύπνο

* Διογκωμένη αυτοεκτίμηση

* Χαμηλή κριτική ικανότητα

* Άκριτη αύξηση των δαπανών για αγορές κ.λ.π

* Ασυνήθιστη συμπεριφορά κατά την τελευταία περίοδο

* Αυξημένη σεξουαλική δραστηριότητα

* Κατάχρηση ουσιών (πχ. κοκαΐνη, αλκοόλ, ηρεμιστικά)

* Παρορμητική ή επιθετική συμπεριφορά

* Άρνηση του ασυνήθιστου χαρακτήρα της διάθεσης και συμπεριφοράς

Προκειμένου να είναι δυνατή η διάγνωση της μανίας, 3 ή περισσότερα από τα παραπάνω συμπτώματα πρέπει να είναι παρόντα κατά το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, σχεδόν κάθε ημέρα και για διάστημα μεγαλύτερο της μιας εβδομάδας. Στην περίπτωση που η διάθεση χαρακτηρίζεται από ευερεθιστότητα, 4 επιπλέον συμπτώματα πρέπει να είναι παρόντα για τη διάγνωση

Τα συμπτώματα του καταθλιπτικού επεισοδίου συμπεριλαμβάνουν:

ν:

* Καταθλιπτική διάθεση, άγχος, αίσθηση κενού

* Απελπισία ή απαισιοδοξία

* Αισθήματα ενοχής, αναξιότητας, αβοηθητότητας

* Απώλεια ενδιαφέροντος ή ικανοποίησης από τη συμμετοχή σε δραστηριότητες που θεωρούνταν προηγουμένως ευχάριστες

* Απώλεια ενέργειας, κόπωση, αίσθηση “επιβράδυνσης”

* Δυσκολία στη συγκέντρωση και τη μνήμη, μειωμένη αποφασιστικότητα

* Ανησυχία ή ευερεθιστότητα

* Διαταραχές του ύπνου

* Διαταραχές της όρεξης

* Χρόνιος πόνος ή άλλα επίμονα σωματικά συμπτώματα που δεν μπορούν να εξηγηθούν παθολογικά

* Σκέψεις θανάτου ή αυτοκτονίας ή απόπειρες αυτοκτονίας

Προκειμένου να είναι δυνατή η διάγνωση της κατάθλιψης, 5 ή περισσότερα από τα παραπάνω συμπτώματα πρέπει να είναι παρόντα κατά το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, σχεδόν κάθε ημέρα και για διάστημα μεγαλύτερο των 2 εβδομάδων.

Ένα ήπιο ή μέτριας βαρύτητας επεισόδιο μανίας ονομάζεται υπομανία. Πρόκειται για μια αίσθηση ευφορίας, η οποία είναι δυνατό να συνδέεται με ικανοποιητική λειτουργικότητα και αυξημένη παραγωγικότητα. Έτσι, ακόμη κι αν το στενό περιβάλλον του ατόμου μάθει να αναγνωρίζει αυτή τη μεταβολή της διάθεση ως πιθανή διπολική διαταραχή, το ίδιο το άτομο μπορεί να συνεχίσει να αρνείται αυτό το ενδεχόμενο. Ωστόσο, χωρίς τους κατάλληλους θεραπευτικούς χειρισμούς, η υπομανία είναι πιθανό να εξελιχθεί σε σοβαρή μανία ή να μετατραπεί σε κατάθλιψη.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, βαριά επεισόδια μανίας ή κατάθλιψης συνοδεύονται από ψυχωτικά συμπτώματα, όπως είναι οι ψευδαισθήσεις (ακουστικές, οπτικές ή γενικότερα η αντίληψη, μέσω των αισθήσεων, αντικειμένων που δεν είναι στην πραγματικότητα παρόντα) και οι παραληρητικές ιδέες (εσφαλμένες πεποιθήσεις που δεν είναι απόρροια λογικής σκέψης ή είναι ασυνήθιστες για το άτομο).Η παρουσία ψυχωτικών συμπτωμάτων αποκαλύπτει τις πιο ακραίες μορφές της μεταβαλλόμενης διάθεσης στη διπολική διαταραχή.

Για παράδειγμα, ιδέες μεγαλείου, όπως η πεποίθηση, ότι το άτομο είναι ένα σημαντικό πρόσωπο ή ότι διαθέτει ιδιαίτερες ικανότητες ή πλούτο, είναι δυνατό να υπάρξουν κατά τη μανία. Αντίθετα, ιδέες αναξιότητας ή ενοχής, όπως η πεποίθηση, ότι το άτομο είναι απένταρο ή έχει διαπράξει κάποιο σοβαρό αδίκημα, μπορούν να είναι παρούσες κατά την κατάθλιψη. Η διπολική διαταραχή παρουσία των ψυχωτικών συμπτωμάτων μπορεί να διαγνωστεί εσφαλμένα ως σχιζοφρένεια, μια άλλη σοβαρή ψυχική ασθένεια.

Θα ήταν ίσως χρήσιμο, να σκεφτούμε τις ποικίλες μεταβολές της διάθεσης στη διπολική διαταραχή ως ένα φάσμα ή ένα συνεχές, στο ένα άκρο του οποίου βρίσκεται η βαριά κατάθλιψη, κατόπιν η ήπια κατάθλιψη, κάπου στο μέσο η ισορροπημένη διάθεση, στη συνέχεια η υπομανία και, τέλος, στο άλλο άκρο, η μανία.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ωστόσο, συμπτώματα μανίας μπορεί να συνυπάρχουν με συμπτώματα κατάθλιψης, έχοντας ως αποτέλεσμα αυτό που καλείται μεικτό επεισόδιο. Τα συμπτώματα του μεικτού επεισοδίου συμπεριλαμβάνουν την ανησυχία, τις διαταραχές του ύπνου και της όρεξης, την ψυχωτική συμπτωματολογία και σκέψεις αυτοκτονίας. Έτσι, η διάθεση του ατόμου μπορεί να χαρακτηρίζεται από κατάθλιψη και απελπισία αλλά και από αυξημένη ενεργητικότητα την ίδια στιγμή.

Η διπολική διαταραχή είναι δυνατό να εκληφθεί ως ένα πρόβλημα άλλου τύπου πέραν της ψυχικής ασθένειας. Κάτι τέτοιο συμβαίνει, λόγω της τάσης του ατόμου να επιδίδεται σε συμπεριφορές που θεωρούνται δυσπροσαρμοστικές, όπως η χρήση ουσιών, ή να εκδηλώνει περιορισμένη σχολική επίδοση, επαγγελματική δραστηριότητα και διαταραγμένες διαπροσωπικές σχέσεις. Στην πραγματικότητα, όμως, προβλήματα, όπως τα παραπάνω, μπορεί να είναι οιωνοί μιας υποβόσκουσας διαταραχής της διάθεσης.

Με ποιον τρόπο πραγματοποιείται η διάγνωση της Διπολικής Διαταραχής;

Όπως και με όλες τις ψυχικές νόσους, η διπολική διαταραχή δεν είναι δυνατό να διαγνωστεί με τη βοήθεια ενός εργαστηριακού ελέγχου (πχ. εξέταση αίματος) αλλά μόνο βάσει της συμπτωματολογίας, της πρόγνωσης και του οικογενειακού ιστορικού, όταν αυτό είναι διαθέσιμο.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, άνθρωποι με διπολική διαταραχή εκδηλώνουν αυτοκαταστροφική συμπεριφορά. Κάθε σκέψη περί αυτοκτονίας χρήζει άμεσης προσοχής και είναι προτιμότερο αυτή να δοθεί από κάποιον επαγγελματία ψυχικής υγείας ή γιατρό. Θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη εκείνος/η που κάνει λόγο για αυτοκτονία, καθώς ο κίνδυνος να εκδηλωθεί αυτού του τύπου η συμπεριφορά είναι υψηλός, ιδιαίτερα κατά τα πρώτα στάδια της νόσου. Συνεπώς, αναγνωρίζοντας τα συμπτώματα της διπολικής διαταραχής σχετικά νωρίς και μαθαίνοντας τους τρόπους, με τους οποίους η νόσος μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά, μειώνεται σημαντικά ο κίνδυνος θανάτου από αυτοκαταστροφική συμπεριφορά.

Τα συμπτώματα που συνοδεύουν τον αυτοκτονικό ιδεασμό μπορεί να συμπεριλαμβάνουν:

* Λεκτικές ενδείξεις για επιθυμία θανάτου ή αυτοκτονίας

* Αίσθηση απελπισίας (πχ. τίποτα δεν πρόκειται να αλλάξει προς το καλύτερο)

* Αίσθηση αβοήθητου (πχ. ό,τι κι αν κάνω, δε θα να φέρει αποτέλεσμα)

* Πεποίθηση ότι συνιστά κανείς εμπόδιο στη ζωή της οικογένειας και των φίλων

* Κατάχρηση αλκοόλ ή άλλων ουσιών

* Τακτοποίηση εκκρεμοτήτων (πχ. οργάνωση των οικονομικών, προσφορά πολύτιμων αντικειμένων)

* Προετοιμασία ενός σημειώματος για επικείμενη αυτοκτονία

* Ατυχήματα και τάση για ατυχήματα (δηλ. έκδηλη απροσεξία σε καταστάσεις που ενέχουν κίνδυνο)

Σε περίπτωση που αισθάνεται κανείς έντονη την επιθυμία θανάτου ή γνωρίζει κάποιον/α που εκδηλώνει ανάλογη επιθυμία, είναι εξαιρετικά σημαντικό:

* Να καλέσει άμεσα ένα γιατρό ή τα Έκτακτα Περιστατικά

* Να μη μείνει μόνος/η

* Να μην έχει πρόσβαση σε μεγάλες ποσότητες φαρμάκων ή σε αντικείμενα που μπορεί προκαλέσουν βλάβη (πχ. όπλο)

Παρόλο που, σε ορισμένες περιπτώσεις, η απόπειρα αυτοκτονίας έχει προσχεδιαστεί, συχνά μπορεί να αποτελέσει μια παρορμητική ενέργεια, η οποία εκτελείται χωρίς δεύτερη σκέψη. Συνεπώς, η φροντίδα να μην υπάρχουν στη διάθεση του ατόμου με διπολική διαταραχή αντικείμενα, που μπορεί να χρησιμοποιηθούν με σκοπό την πρόκληση βλάβης, όπως αναφέρεται παραπάνω, μπορεί να αποβεί ένας πολύτιμος τρόπος πρόληψης τυχόν αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς.

Ποια είναι η πρόγνωση της Διπολικής Διαταραχής;

Τα μανιακά και καταθλιπτικά επεισόδια, τυπικά, αλληλοδιαδέχονται το ένα το άλλο κατά τη διάρκεια της ζωής. Μεταξύ των επεισοδίων, συνήθως τα συμπτώματα υποχωρούν, αν και, στο 1/3 περίπου των περιπτώσεων, ορισμένα συμπτώματα εμμένουν. Σε ένα μικρό ποσοστό, η συμπτωματολογία βρίσκεται μάλλον σε έξαρση, παρά τη θεραπευτική αντιμετώπισή της.

Η τυπική μορφή της νόσου, η οποία συμπεριλαμβάνει διαδοχικά επεισόδια μανίας και κατάθλιψης, ονομάζεται Διπολική Ι Διαταραχή. Ωστόσο, στην περίπτωση που δεν εκδηλώνονται επεισόδια βαριάς μανίας αλλά ήπια υπομανιακά επεισόδια που εναλλάσσονται με καταθλιπτικά επεισόδια, η νόσος καλείται Διπολική ΙΙ Διαταραχή. Στην περίπτωση, ωστόσο, που εκδηλώνονται 4 ή περισσότερα επεισόδια σε διάστημα 12 μηνών, θεωρείται ότι πρόκειται για Ταχεία Εναλλαγή Φάσεων. Ορισμένα άτομα εμφανίζουν πολλαπλά επεισόδια σε διάστημα μιας εβδομάδας ή ακόμη και μιας ημέρας. Εναλλαγές τις διάθεσης με αυτή τη συχνότητα τείνουν να εκδηλώνονται πολύ μετά την έναρξη της νόσου και είναι περισσότερο συχνές μεταξύ των γυναικών παρά των ανδρών.

Η αποτελεσματική αντιμετώπιση της διπολικής διαταραχής συνιστά βασική προϋπόθεση για μια υψηλής ποιότητας ζωή. Χωρίς θεραπεία, η νόσος τείνει να χειροτερεύει: παρατηρείται ταχεία εναλλαγή φάσεων ολοένα και βαρύτερης μορφής στο χρόνο. Στις περισσότερες περιπτώσεις, ωστόσο, η εφαρμογή της κατάλληλης θεραπείας συμβάλει σημαντικά στη μείωση τόσο της συχνότητας όσο και της βαρύτητας των επεισοδίων.

Είναι δυνατό τα παιδιά και οι έφηβοι να νοσήσουν από Διπολική Διαταραχή;

Η διπολική διαταραχή είναι δυνατό να εκδηλωθεί τόσο στην παιδική όσο και στην εφηβική ηλικία. Το ποσοστό αυξάνει, στην περίπτωση που οι ίδιοι οι γονείς νοσούν από διπολική διαταραχή.

Σε αντίθεση με τους ενήλικες, οι οποίοι εκδηλώνουν σαφώς ξεκάθαρα επεισόδια μανίας και κατάθλιψης, τα παιδιά και οι νεαροί έφηβοι παρουσιάζουν συνήθως ταχείες εναλλαγές της διάθεσης, πολλές φορές την ημέρα. Τα παιδιά σε φάση μανίας εκδηλώνουν περισσότερο στοιχεία ευερεθιστότητας με αρκετά ξεσπάσματα παρά ευφορική διάθεση. Η μεικτή συμπτωματολογία είναι, επίσης, κοινή μεταξύ των νέων, ενώ οι μεγαλύτερης ηλικίας έφηβοι εκδηλώνουν περισσότερο την τυπική μορφή της νόσου.

Στην περίπτωση των παιδιών και των εφήβων, η διάγνωση της διπολικής διαταραχής συναντά ορισμένες δυσκολίες, καθώς άλλες διαταραχές, που εκδηλώνονται στο ίδιο φάσμα ηλικιών, μπορεί να έχουν, ως κάποιο βαθμό, κοινή συμπτωματολογία. Συγκεκριμένα, τα συμπτώματα ευερεθιστότητας και επιθετικότητας μπορεί να συνιστούν ενδείξεις τόσο της διπολικής διαταραχής όσο και της διαταραχής της ελαττωματικής προσοχής / υπερκινητικότητας, της εναντιωτικής προκλητικής διαταραχής ή άλλων ψυχικών διαταραχών (πχ. μείζων καταθλιπτική διαταραχή, σχιζοφρένεια), καθώς και της κατάχρησης ουσιών.

Σε κάθε περίπτωση, η αποτελεσματική αντιμετώπιση της νόσου αποτελεί συνάρτηση της κατάλληλης διάγνωσης. Οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας είναι υπεύθυνοι για την προσεκτική εκτίμηση παιδιών και εφήβων με έκδηλη συμπτωματολογία στο επίπεδο του συναισθήματος και της συμπεριφοράς. Οπωσδήποτε, στην περίπτωση που ένα παιδί ή έφηβος εκδηλώνει αυτοκτονικό ιδεασμό ή αυτοκαταστροφική συμπεριφορά, θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη και να ζητηθεί άμεσα η βοήθεια ενός ειδικού ψυχικής υγείας.

Ποια είναι τα αίτια της Διπολικής Διαταραχής;

Στον επιστημονικό χώρο, η διερεύνηση των πιθανών αιτιολογικών παραγόντων για την εκδήλωση της διπολικής διαταραχής πραγματοποιείται με τη βοήθεια διαφόρων τύπων επιστημονικών μελετών. Επί του παρόντος, υπάρχει μια σχετική ομοφωνία μεταξύ των επιστημόνων ως προς το γεγονός, ότι δεν έχει απομονωθεί ένας συγκεκριμένος αιτιολογικός παράγοντας αλλά, αντιθέτως, υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός παραγόντων που βρέθηκε να συμβάλλει στην ανάπτυξη της διπολικής διαταραχής.

Το γεγονός, ότι περισσότερες από μια περιπτώσεις διπολικής διαταραχής συχνά εκδηλώνονται στην ίδια οικογένεια, όπως αποδεικνύεται από το οικογενειακό ιστορικό, οδήγησε τους επιστήμονες στη διερεύνηση γενετικών παραγόντων και συγκεκριμένα ορισμένων γονιδίων, τα οποία επηρεάζουν τη σωματική και ψυχική λειτουργία. Βεβαίως, σχετικές μελέτες σε διδύμους έδειξαν, ότι τα γονίδια δε συνιστούν το μοναδικό αιτιολογικό παράγοντα, καθώς δεν εμφανίζουν όλοι οι δίδυμοι αδελφοί ατόμων με διπολική διαταραχή τη νόσο, αν και η συχνότητα εμφάνισης, σε αυτή την περίπτωση, αυξάνει.

Επιπλέον, σχετικά ευρήματα έχουν δείξει, ότι δεν πρόκειται για ένα μεμονωμένο γονίδιο αλλά μάλλον για την αλληλεπίδραση πολλών, τα οποία, σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες που σχετίζονται με το άτομο ή το οικογενειακό του περιβάλλον, συμβάλλουν στην ανάπτυξη της διπολικής διαταραχής. Η απομόνωση αυτών των συγκεκριμένων γονιδίων δεν έχει ακόμη επιτευχθεί, αν και η πρόοδος της επιστήμης θα επιτρέψει ίσως στο μέλλον αυτού του τύπου ανακαλύψεις, καθώς και την συνεπακόλουθη ανάπτυξη πιο αποτελεσματικών θεραπευτικών μεθόδων.

Η διερεύνηση νευροβιολογικών παραγόντων, με τη βοήθεια των νευροαπεικονιστικών τεχνικών, έχει συμβάλλει σημαντικά στην καλύτερη κατανόηση των εγκεφαλικών εκείνων περιοχών που πιθανώς δυσλειτουργούν, έχοντας ως αποτέλεσμα την εμφάνιση της μανιοκατάθλιψης και άλλων ψυχικών διαταραχών. Οι τεχνικές αυτές επιτρέπουν στους επιστήμονες να έχουν μια απεικόνιση του ανθρώπινου εγκεφάλου σε λειτουργία και να εξετάσουν τη δομή και τη δραστηριότητά του, χωρίς την ανάγκη χειρουργικής επέμβασης ή ανάλογων τεχνικών. Πρόκειται κυρίως για μια ειδική εφαρμογή της μαγνητικής τομογραφίας (functional MRI) και την τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων (PET). Σύμφωνα με ερευνητικές μελέτες που χρησιμοποιούν αυτές τις τεχνικές, ο εγκέφαλος ατόμων με διπολική διαταραχή συχνά διαφέρει από εκείνον υγιών ατόμων, εύρημα, το οποίο μπορεί να συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση της νόσου και στην ανάπτυξη νέων θεραπευτικών μεθόδων. Τονίζεται ιδιαίτερα ότι οι τεχνικές αυτές χρησιμοποιούνται μόνο για την έρευνα και δεν εξυπηρετούν διαγνωστικούς σκοπούς. Η διάγνωση της νόσου είναι αποκλειστικά κλινική με βάση την συμπτωματολογία.

Ποια είναι η θεραπεία της Διπολικής Διαταραχής;.

Στις περισσότερες περιπτώσεις διπολικής διαταραχής, ακόμη και στις πιο βαριές, μια ουσιώδης εξισορρόπηση των εναλλαγών της διάθεσης και μια ύφεση των σχετικών συμπτωμάτων είναι δυνατό να επιτευχθεί με την εφαρμογή της κατάλληλης θεραπείας. Το γεγονός, ότι η διπολική διαταραχή αφορά σε ένα κύκλο διαδοχικών επεισοδίων, απαιτεί, σχεδόν πάντα, μια χρόνια, προληπτική χορήγηση φαρμάκων. Ένα θεραπευτικό σχήμα, που συμπεριλαμβάνει τόσο τη φαρμακευτική αγωγή όσο και την ψυχοκοινωνική παρέμβαση, θεωρείται το βέλτιστο για τη αντιμετώπιση της νόσου στο χρόνο.

Η συνεχιζόμενη, χωρίς διακοπές, θεραπευτική αντιμετώπιση της διπολικής διαταραχής είναι ιδιαίτερα σημαντική. Βεβαίως, ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, είναι δυνατό να παρατηρηθούν αλλαγές στη διάθεση. Κάτι τέτοιο οφείλει να γίνεται άμεσα γνωστό στον θεράποντα ιατρό, προκειμένου να αποτραπεί πιθανή έξαρση της νόσου, με κατάλληλες τροποποιήσεις του θεραπευτικού σχήματος. Η στενή συνεργασία με το γιατρό, καθώς και η ανοιχτή επικοινωνία μαζί του, για τυχόν προβληματισμούς που αφορούν στη θεραπεία, είναι δυνατό να ενισχύσει την αποτελεσματικότητά της.

Επιπλέον, η καθημερινή καταγραφή των παρατηρούμενων συμπτωμάτων, του θεραπευτικού σχήματος, πιθανών διαταραχών του ύπνου και στρεσσογόνων γεγονότων στη ζωή του ατόμου είναι δυνατό να συμβάλλουν στην καλύτερη κατανόηση της νόσου τόσο από το ίδιο το άτομο όσο και από το οικογενειακό του περιβάλλον, καθώς και στην παροχή εξατομικευμένης και, συνεπώς, πιο αποτελεσματικής θεραπευτικής φροντίδας.

Α. Φαρμακευτική Αγωγή

Η φαρμακευτική αγωγή για τη διπολική διαταραχή παρέχεται από ψυχιάτρους, οι οποίοι έχουν ειδικευθεί στη διάγνωση και θεραπεία των ψυχικών διαταραχών. Παρόλο που άλλοι γιατροί της πρωτοβάθμιας περίθαλψης, οι οποίοι δεν έχουν την ειδικότητα του ψυχιάτρου, είναι σε θέση να συνταγογραφήσουν τα συγκεκριμένα φάρμακα, συνιστάται η επίσκεψη σε ψυχίατρο για τον καθορισμό της θεραπείας.

Υπάρχει ένα ευρύ φάσμα φαρμάκων, γνωστών και ως “φάρμακα σταθεροποιητικά της διάθεσης”, που ενδείκνυται για την αντιμετώπιση της διπολικής διαταραχής και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για εκτεταμένα χρονικά διαστήματα (δηλ. χρόνια). Στην περίπτωση που θεωρηθεί αναγκαίο, επιπλέον φάρμακα προστίθενται για τυπικά μικρότερες χρονικές περιόδους, προκειμένου να ελέγξουν μια πιθανή έξαρση της νόσου παρά τη χρήση των “σταθεροποιητικών της διάθεσης”.

Για την φαρμακευτική αντιμετώπιση της διπολικής διαταραχής αναφέρονται:

* Το λίθιο (π.χ. Milithin, Lithiofor) ήταν το πρώτο σταθεροποιητικό της διάθεσης σκεύασμα που κυκλοφόρησε και θεωρείται αποτελεσματικό στην αντιμετώπιση της μανίας, καθώς και στην πρόληψη τόσο των μανιακών όσο και των καταθλιπτικών επεισοδίων.

* Τα αντιεπιληπτικά, όπως η καρβαμαζεπίνη (π.χ. Tegretol) και το βαλπροϊκό νάτριο (π.χ. Depakine), έχουν, επίσης, και σταθεροποιητικές ιδιότητες και μπορούν να φανούν ιδιαίτερα χρήσιμα σε δύσκολα αντιμετωπίσιμα διπολικά επεισόδια. Η χρήση τους σε συνδυασμό με το λίθιο ενισχύει τα αντιμανιακά του αποτελέσματα.

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια αυξανόμενη τάση τα αντιεπιληπτικά που αναφέρθηκαν αλλά και άλλα, να χρησιμοποιούνται ως μονοθεραπεία στην διπολική διαταραχή, ιδιαίτερα εκεί που το λίθιο δεν μπόρεσε να ελέγξει με επιτυχία τα επεισόδια.

Στην περίπτωση παιδιών και εφήβων με διπολική διαταραχή, χρησιμοποιείται κυρίως το λίθιο αλλά και ορισμένα αντιεπιληπτικά, η ασφαλής και επαρκής χρήση των οποίων διερευνάται συστηματικά. Οι γυναίκες με διπολική διαταραχή, οι οποίες επιθυμούν να συλλάβουν, οφείλουν να συμβουλευθούν τον γιατρό τους σχετικά με τους κινδύνους που μπορεί να ενέχει, σε αυτή την περίπτωση, η φαρμακευτική αγωγή. Η μελέτη νέων, ασφαλέστερων φαρμάκων, που θα μπορούν να χορηγηθούν κατά τη διάρκεια τόσο της κύησης όσο και της γαλουχίας, πραγματοποιείται στις ημέρες μας.

Η χορήγηση αντικαταθλιπτικών φαρμάκων κρίνεται, επίσης, απαραίτητη σε οξέα καταθλιπτικά επεισόδια. Ωστόσο, σχετικές μελέτες στο χώρο έχουν δείξει, ότι άτομα με διπολική διαταραχή που βρίσκονται σε αντικαταθλιπτική αγωγή αντιμετωπίζουν διαρκώς τον κίνδυνο εκδήλωσης υπομανιακού / μανιακού επεισοδίου ή ταχείας εναλλαγής φάσεων. Για το λόγο αυτό, η χορήγηση “σταθεροποιητών της διάθεσης” είναι αναγκαία είτε μόνη είτε σε συνδυασμό με τα αντικαταθλιπτικά.

Σε οξέα μανιακά επεισόδια, όπου η ταχεία θεραπεία κρίνεται αναγκαία, ή σε περιπτώσεις που το άτομο με διπολική διαταραχή δεν αντιδρά σε αγωγή με λίθιο και αντιεπιληπτικά, χορηγούνται αντιψυχωτικά φάρμακα, όπως η αλοπεριδόλη (Aloperidine), η ρισπερισδόνη (Risperdal) και η ολανζαπίνη (Zyprexa). Σε περίπτωση που παρατηρείται αϋπνία, δηλαδή το άγχος του ατόμου δε μειώνεται, είναι δυνατό να χορηγηθούν βενζοδιαζεπίνες (π.χ. Tavor, Stedon).

Πιθανές τροποποιήσεις της φαρμακευτικής αγωγής μπορεί να είναι αναγκαίες κατά την πορεία της νόσου, προκειμένου να είναι πιο αποτελεσματική η αντιμετώπισή της. Για τις τροποποιήσεις αυτές, αποκλειστικά υπεύθυνος είναι ο ψυχίατρος, ο οποίος πρέπει να ενημερώνεται και για τυχόν χρήση άλλων φαρμάκων ή φυσικών συμπληρωμάτων της διατροφής παράλληλα με την αγωγή για την αντιμετώπιση της διπολικής διαταραχής. Προκειμένου να περιοριστεί ο κίνδυνος της υποτροπής, είναι σημαντικό να ακολουθείται πιστά το προτεινόμενο θεραπευτικό σχήμα.

Ποια είναι η σχέση μεταξύ της διπολικής διαταραχής και της λειτουργίας του θυρεοειδή αδένα;

Η διπολική διαταραχή συχνά συνδέεται με δυσλειτουργία του θυρεοειδή αδένα. Το γεγονός, ότι η παρουσία υποθυρεοεισμού ή υπερθυρεοειδισμού δύναται να φέρει ως αποτέλεσμα αλλαγές στη διάθεση και την ενεργητικότητα, καθιστά αναγκαία την ιατρική παρακολούθηση για τη ρύθμιση των επιπέδων λειτουργίας του.

Στην περίπτωση της ταχείας εναλλαγής φάσεων, συχνά παρατηρούνται προβλήματα στη λειτουργία του θυρεοειδή αδένα, γεγονός που καθιστά απαραίτητη τη φαρμακευτική ρύθμισή του παράλληλα με την αγωγή για τη διπολική διαταραχή. Επιπλέον, η χορήγηση λιθίου μπορεί να προκαλέσει υπολειτουργία του θυρεοειδή, με αποτέλεσμα την ανάγκη για τακτική παρακολούθηση των επιπέδων λειτουργίας του και τη θεραπευτική αντιμετώπιση τυχόν δυσλειτουργίας.

Β. Ψυχοκοινωνική Προσέγγιση

Επιπρόσθετα της φαρμακευτικής αντιμετώπισης, η ψυχοκοινωνική προσέγγιση ατόμων με διπολική διαταραχή και των οικογενειών τους συμβάλλει σημαντικά στη στήριξη και την εκπαίδευσή τους αναφορικά με τα συμπτώματα των μανιακών και καταθλιπτικών επεισοδίων. Σχετικές μελέτες στο χώρο έδειξαν, ότι η ψυχοκοινωνική παρέμβαση συνδέεται με αυξημένη σταθερότητα της διάθεσης, μειωμένη ανάγκη νοσηλείας και αυξημένη λειτουργικότητα σε ποικίλους τομείς. Ένας ψυχολόγος, ένας κοινωνικός λειτουργός ή ένας σύμβουλος τυπικά παρέχει αυτού του τύπου θεραπείες, συχνά σε συνεργασία με τον ψυχίατρο για τη στενή παρακολούθηση της προόδου του ατόμου με διπολική διαταραχή. Η διάρκεια, η συχνότητα εφαρμογής και ο τύπος της θεραπείας αποτελεί συνάρτηση των εξατομικευμένων αναγκών του ατόμου.

Η ψυχοκοινωνική προσέγγιση ατόμων με διπολική διαταραχή αναφέρεται κυρίως στην υποστηρικτική θεραπεία, τη γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία, την οικογενειακή θεραπεία και την εκπαίδευση. Συγκεκριμένα,

* Η Υποστηρικτική Θεραπεία συμβάλλει στη διαχείριση των ανεπιθύμητων συνεπειών της νόσου στους διάφορους τομείς της ζωής, καθώς και στην ενίσχυση της εκδήλωσης συνέπειας στη θεραπευτική αγωγή.

* Η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία βοηθάει στην εκμάθηση τεχνικών τροποποίησης των δυσλειτουργικών ή αρνητικών δομών σκέψης και συμπεριφοράς σε σχέση με τη νόσο.

* Η Οικογενειακή Θεραπεία κάνει χρήση συγκεκριμένων στρατηγικών, προκειμένου να επιτύχει τη μείωση του άγχους που βιώνει η οικογένεια, το οποίο μπορεί να ενισχύει ή να απορρέει από τα συμπτώματα του μέλους με διπολική διαταραχή.

* Η Εκπαίδευση του ατόμου με διπολική διαταραχή ή και της οικογένειάς του, σχετικά με τα σημεία και τα συμπτώματα της νόσου, καθώς και τη θεραπευτική αντιμετώπιση αυτής, μπορεί να λειτουργήσει προληπτικά ως προς την πιθανότητα υποτροπής με την αναγνώριση των συμπτωμάτων του αρχόμενου επεισοδίου.

Οπως και με την φαρμακευτική αντιμετώπιση, είναι σημαντικό να ακολουθείται πιστά ο θεραπευτικός σχεδιασμός οποιασδήποτε ψυχοκοινωνικής προσέγγισης, προκειμένου να επιτευχθεί το επιθυμητό θεραπευτικό αποτέλεσμα.

Είναι η Διπολική Διαταραχή μια χρόνια νόσος που μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά;

Παρόλο που τα επεισόδια μανίας και κατάθλιψης έρχονται και φεύγουν, είναι αναγκαίο να κατανοήσουμε, ότι η διπολική διαταραχή είναι μια χρόνια νόσος, η οποία, για την ώρα, δεν επιδέχεται πλήρους και ριζικής ίασης. Ακολουθώντας, ωστόσο, πιστά την προτεινόμενη θεραπεία, ακόμη και σε περιόδους που η συμπτωματολογία δεν είναι έκδηλη, είναι δυνατό να ελέγξουμε τη νόσο και να περιορίσουμε το ενδεχόμενο υποτροπής.

Είναι δυνατό άλλες διαταραχές να συνυπάρχουν με τη Διπολική Διαταραχή;

Η κατάχρηση αλκοόλ και άλλων ουσιών παρατηρείται συχνά μεταξύ ατόμων με διπολική διαταραχή. Τα ερευνητικά δεδομένα στο χώρο προτείνουν τη συμβολή ποικίλων παραγόντων στην εκδήλωση αυτής της συμπεριφοράς, συμπεριλαμβανομένης της προσπάθειας αυτοϊασης των συμπτωμάτων. Σε περίπτωση που συνυπάρχει πρόβλημα κατάχρησης αλκοόλ ή άλλων ουσιών, η αντιμετώπισή του θα πρέπει να συμπεριληφθεί στο γενικότερο θεραπευτικό σχεδιασμό.

Ορισμένες αγχώδεις διαταραχές, όπως η διαταραχή μετά από ψυχοτραυματικό στρες και η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, είναι δυνατό, επίσης, να εκδηλωθούν μεταξύ ατόμων με διπολική διαταραχή. Η υπάρχουσα θεραπευτική αγωγή συχνά καλύπτει και τις αγχώδεις διαταραχές. Σε αντίθετη περίπτωση, η αντιμετώπισή τους θα πρέπει να αποτελέσει μέρος του θεραπευτικού πλάνου.

Πως μπορούν να βοηθούν τα άτομα με Διπολική Διαταραχή και οι οικογένειές τους;

Κάθε άτομο με διπολική διαταραχή πρέπει να λαμβάνει τη φροντίδα ενός ψυχιάτρου, ειδικευμένου στη διάγνωση και αντιμετώπιση της νόσου. Παράλληλα, άλλοι επαγγελματίες ψυχικής υγείας, όπως οι ψυχολόγοι και οι ψυχιατρικοί νοσηλευτές, συμβάλλουν στη διαχείριση της νόσου, με την εφαρμογή επιπρόσθετων τύπων θεραπείας.

Για την παροχή βοήθειας μπορεί κανείς να απευθυνθεί σε

* Πανεπιστημιακές Ψυχιατρικές Κλινικές

* ΨυχιατρικούςΤομείς Νομαρχιακών ή Περιφερειακών Νοσοκομείων

* Κέντρα Ψυχικής Υγείας

* Κινητές Μονάδες Ψυχικής Υγείας (στις περιοχές, όπου υπάρχουν)

* Ιδιωτικές Ψυχιατρικές Κλινικές

* Ιδιώτες Ψυχίατρους

Τα άτομα με διπολική διαταραχή μπορεί να χρειάζονται βοήθεια, προκειμένου να αντιληφθούν, ότι έχουν πράγματι ανάγκη την παρέμβαση ενός ειδικού.

Συγκεκριμένα,

* Συχνά δεν αντιλαμβάνονται το βαθμό της διαταραχής ή αποδίδουν την ευθύνη των προβλημάτων τους σε άλλους παράγοντες πέραν της νόσου.

* Συνήθως έχουν ανάγκη τη στήριξη της οικογένειας, προκειμένου να ζητήσουν βοήθεια. Ο οικογενειακός γιατρός, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο, συστήνοντας συγκεκριμένους Επαγγελματίες Ψυχικής Υγείας, όπου μπορούν να απευθυνθούν.

* Σε ορισμένες περιπτώσεις, κάποιο άλλο άτομο από το στενό περιβάλλον ίσως χρειαστεί να τους οδηγήσει στον ειδικό για διάγνωση και θεραπεία.

* Σε περίπτωση που ένα επεισόδιο βρίσκεται σε έξαρση, η νοσηλεία μπορεί να είναι αναγκαία, ακόμη κι αν κάτι τέτοιο είναι ενάντια στη θέλησή τους.

* Συνεχής ενθάρρυνση και στήριξη είναι αναγκαία, μέχρις ότου βρεθεί το κατάλληλο θεραπευτικό σχήμα.

* Ορισμένες φορές, μπορεί να συμφωνήσουν σε περιόδους ύφεσης της νόσου ως προς τον πιο κατάλληλο τρόπο παρέμβασης σε περίπτωση υποτροπής.

Όπως και με άλλες σοβαρές ψυχικές νόσους, η διπολική διαταραχή μπορεί να αποβεί δύσκολα αντιμετωπίσιμη από το σύντροφο, τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας, τους φίλους και τους εργοδότες. Η οικογένεια του ατόμου με διπολική διαταραχή έχει συχνά να αντιμετωπίσει σοβαρά προβλήματα στη συμπεριφορά του, όπως την αλόγιστη διασκέδαση σε περιόδους μανίας ή την έντονη αίσθηση απόρριψης από τους άλλους σε περιόδους κατάθλιψης, καθώς και τις συνέπειες αυτής της συμπεριφοράς.

Σημείωση: Το παραπάτω κείμενο αποτελεί επιλογή διαφόρων Αγγλικών κειμένων για την διπολική διαταραχή κατάλληλα τροποποιημένων και συμπληρωμένων για την Ελληνική πραγματικότητα. Ευχαριστώ πολύ την ψυχολόγο Άννα Καλτσούδα για την βοηθειά της στην μετάφραση.

Πέτρος Σκαπινάκης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

 

 

Η γυναικολογική πάθηση που χτυπάει καμπανάκι για ψυχικές διαταραχές

Νέα επιστημονική έρευνα έρχεται να φωτίσει άγνωστες -μέχρι σήμερα- επιπτώσεις μιας όχι σπάνιας γυναικολογικής πάθησης. Συγκεκριμένα, όπως προκύπτει από την έρευνα, οι γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS) έχουν αυξημένο κίνδυνο για ψυχικές διαταραχές κι ως εκ τούτου θα πρέπει να επαγρυπνούν και να ελέγχουν μια τέτοια πιθανότητα. Επιπλέον, γυναίκες με αυτή την πάθηση είναι πιθανότερο να γεννήσουν παιδιά με αυτισμό και Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ).

Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS) χαρακτηρίζεται από παραγωγή ανδρικών παραπάνω από το φυσιολογικό, πυελικό πόνο, ακανόνιστο κύκλο, αυξημένη τριχοφυΐα, αύξηση βάρους και υπογονιμότητα. Επηρεάζει το 7-10% των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας.

Στο πλαίσιο της μελέτης, οι ερευνητές εξέτασαν στοιχεία για σχεδόν 17.000 γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (από τη Βρετανία). Οι γυναίκες αυτές ήταν πιθανότερο να διαγνωστούν με προβλήματα όπως κατάθλιψη, άγχος, διπολική διαταραχή και διατροφικές διαταραχές, σε σύγκριση με γυναίκες που δεν είχαν το εν λόγω σύνδρομο.

Παιδιά γυναικών με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών είχαν επίσης μεγαλύτερες πιθανότητες να έχουν αυτισμό και Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας σε σύγκριση με άλλα παιδιά.

«Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών είναι μία από τις πιο συνηθισμένες γυναικολογικές παθήσεις που επηρεάζει νεαρές γυναίκες και δεν έχει δοθεί η δέουσα σημασία στην επίπτωση που έχει στην ψυχική υγεία», εξηγεί ο Δρ Αλεντ Ρις, συγγραφέας της μελέτης και μέλος του Ινστιτούτου Νευροεπιστημών και Ψυχικής Υγείας στο Πανεπιστήμιο του Κάρντιφ.

Ο δρ. Ρις επισημαίνει ότι απαιτείται περαιτέρω μελέτη προκειμένου να επιβεβαιωθούν τα ευρήματα της μελέτης καθώς οι επιστήμονες εντόπισαν μόνο μια σύνδεση μεταξύ του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών και προβλημάτων στην ψυχική υγεία.

«Είναι μια από τις μεγαλύτερες μελέτες που έχουν εξετάσει τις ανεπιθύμητες ψυχικές επιπτώσεις που σχετίζονται με το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και ελπίζουμε ότι τα αποτελέσματα θα οδηγήσουν σε αυξημένη ευαισθητοποίηση, πρώιμη διάγνωση και νέες θεραπείες», δήλωσε ο δρ. Ρις.

Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism, με ημερομηνία ηλεκτρονικής δημοσίευσης 10/04/2018.